Γιάννης Γαΐτης, Στην αυλή των θαυμάτων

Ένα σκηνοθετημένο θέαμα

Η εικόνα που αποτυπώνεται στο έργο παραπέμπει σε σκηνικό θεατρικής παράστασης, χώρο μουσείου ή έκθεσης. Αυτός ο συνειρμός προκύπτει μέσα από τις σχεδόν πανομοιότυπες ανδρικές μορφές που κοιτάζουν προς μια κεφαλή τοποθετημένη σε φωτεινό χώρο με γεωμετρική διακόσμηση.

Το έντονο πορτοκαλί και κίτρινο χρώμα του χώρου μπροστά από το κεφάλι, σε συνδυασμό με το πράσινο και μαύρο φόντο, δημιουργεί μια αίσθηση έντασης και σκηνοθετημένου θεάματος.

Το έργο αποπνέει χιούμορ και ειρωνεία, στοιχεία που συχνά χρησιμοποιεί ο Γαΐτης για να σχολιάσει την κοινωνική ομοιομορφία και τη μαζική κουλτούρα της εποχής του.

Με απλά εικαστικά μέσα, δημιουργεί ένα έργο που παραμένει επίκαιρο και συνδυάζει τον σαφή κοινωνικό προβληματισμό με τη δύναμη της εικόνας.

Η ατομικότητα σε αντιπαράθεση με τη μαζικοποίηση

Οι συμβολισμοί είναι διάχυτοι στο έργο. Μέσα από αυτούς, ο Γιάννης Γαΐτης επιχειρεί να σχολιάσει τη σχέση του ανθρώπου με το ευρύ κοινωνικό σύνολο.

Οι μορφές των ανδρών, με τα μοτίβα γεωμετρικών σχημάτων στα ρούχα τους, μοιάζουν ίδιες, στοιχισμένες, χωρίς προσωπικότητα και ξεχωριστά ατομικά χαρακτηριστικά.

Αντίθετα, το κεφάλι μιας γυναίκας που βρίσκεται στο κέντρο της σύνθεσης, το οποίο λούζεται στο φως και είναι τοποθετημένο σε προοπτική που θυμίζει βάση μουσειακού χώρου ή σκηνή, παραπέμπει στη σημασία της μοναδικότητας και της ατομικότητας. Πρόκειται για ένα κεφάλι που ξεχωρίζει από τις ανθρώπινες μορφές που το περιστοιχίζουν, καθώς του έχουν αποδοθεί από τον καλλιτέχνη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του.

Το κεφάλι στέκεται σαν κάτι αξιοπερίεργο ή σαν ένα μουσειακό έκθεμα, μπροστά από τα πανομοιότυπα ανθρωπάκια που συμβολίζουν τη μάζα και την ανωνυμία του κοινωνικού συνόλου.

Η «Αυλή των θαυμάτων», μέσα από τη σύνθεση και τη δομή της, αποτελεί μια κριτική ματιά στην ανάγκη του ανθρώπου να ξεχωρίσει μέσα στο πλήθος.

Λίγα λόγια για τη ζωή του

Ο Γιάννης Γαΐτης (1923-1984) γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών από το 1944 έως το 1951. 

Το 1954 εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Παρίσι. Εκεί παρακολούθησε μαθήματα στην Académie de la Grande Chaumière. 

Εικαστικές επιρροές

Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στην Αθήνα, ο Γαΐτης συμμετείχε στην ίδρυση της ομάδας «Οι Ακραίοι». Στην ομάδα συμμετείχε επίσης ο Αλέκος Κοντόπουλος καθώς και άλλοι καλλιτέχνες που είχαν στραφεί στην αφαίρεση.

Τη δεκαετία του ’50, κατά τη διαμονή του στο Παρίσι, ο ζωγράφος δέχθηκε επιρροές από την άμορφη τέχνη. Αυτές συντέλεσαν σημαντικά στη δημιουργία των πρώτων δυναμικών μορφών και τον περιορισμό της χρωματικής κλίμακας στο άσπρο, το μαύρο, το κόκκινο και το μπλε. Το σχέδιο του μικρού ανθρώπου ήταν η φυσική εξέλιξη των παραπάνω.

Από τα τοπία στα ανθρωπάκια

Μέχρι το 1960 τα έργα του Γαΐτη αποτελούσαν αφηρημένες εξπρεσιονιστικές συνθέσεις και κυβιστικές απόψεις τοπίων.

Λίγο μετά τα μέσα της δεκαετίας του ’60 άρχισε να διαμορφώνει το προσωπικό του ύφος γύρω από την ανθρώπινη μορφή και όσα αυτή συμβολίζει. Έτσι δημιούργησε τα γνωστά σε όλους ανθρωπάκια.

Τα ανθρωπάκια ήταν τα μέλη ενός απρόσωπου πλήθους μέσα στις σύγχρονες συνθήκες ζωής της άκριτης μαζικοποίησης. Αρχικά το ανθρωπάκι επαναλαμβανόταν γύρω από μια κεντρική παράσταση. Ακολούθησαν στη συνέχεια η σχηματοποίηση και η τυποποίησή του.

Η αυθόρμητη εικονογράφηση του σύγχρονου κόσμου μέσα από τη δική του οπτική απέναντι στον άνθρωπο έγινε για τον εικαστικό μια αέναη εξερεύνηση.

Με βάση το ανθρωπάκι, δημιούργησε επίσης κατασκευές και  γλυπτικές συνθέσεις, ενώ το μετέφερε και σε ρούχα, υφάσματα και παιχνίδια.

Οι δυσκολίες πριν την καταξίωση

Όταν ο Γαΐτης πρωτοεμφανίστηκε στον χώρο των εικαστικών τεχνών (δεκαετίες ’40 και ’50), η δουλειά του δεν έτυχε θερμής υποδοχής. Η άρνησή του να αποδεχθεί τον συγκερασμό της μοντέρνας τέχνης με την ελληνική παράδοση ερχόταν σε αντίθεση με τα έως τότε δεδομένα. 

Ο ίδιος γνώριζε πολύ καλά ότι η κριτική του στάση απέναντι στο φαινόμενο της μαζικοποίησης μπορεί να μη γινόταν εύκολα αποδεκτή από το κοινό. Όπως έλεγε: «Σήμερα κάνω το ανθρωπάκι. Δεν έχω τη δύναμη να το αλλάξω γιατί το ανθρωπάκι με αντιπροσωπεύει απόλυτα… ο κόσμος δεν θέλει να βλέπει τον εαυτό του σαν ανθρωπάκι. Γιατί σου λέει “δεν είμαι αυτός”. Και όμως είναι…».

Με τον καιρό και μέσα από την πορεία του κατάφερε να διαψεύσει τις αρχικές αρνητικές προσδοκίες. Σήμερα το έργο του δεν είναι μόνο από τα πλέον αναγνωρίσιμα, αλλά αποτελεί μια ανεξάρτητη ενότητα στη σύγχρονη ελληνική τέχνη. Το έργο του Γαΐτη διακρίνεται για την πρωτοτυπία και τη συμβολικότητά του.

Ο Γιάννης Γαΐτης στη Συλλογή Έργων Τέχνης της Alpha Bank

Στη Συλλογή μας ανήκουν επίσης τα έργα του Γιάννη Γαΐτη:

• Μορφές
• Χωρίς τίτλο

Συμμετοχή σε εκθέσεις της Alpha Bank

Το έργο Στην αυλή των θαυμάτων παρουσιάστηκε στις εκθέσεις:

• Η Συλλογή της Alpha Bank. Ελληνική Τέχνη από το 1950 έως σήμερα στο Νεστορίδειο Μέγαρο στη Ρόδο από 08.06.2016 έως 30.08.2016
• Η Συλλογή της Alpha Bank. Ελληνική Τέχνη από το 1950 έως σήμερα στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης από 16.09.2016 έως 20.11.2016
• Η Συλλογή της Alpha Bank. Ελληνική Τέχνη από το 1950 έως σήμερα στη Δημοτική Πινακοθήκη Λάρισας-Μουσείο Γ.Ι. Κατσίγρα από 09.03.2017 έως 15.05.2017
• Η Συλλογή της Alpha Bank. Ελληνική Τέχνη από το 1960 έως σήμερα στο Momus στη Θεσσαλονίκη από 10.12.2018 έως 10.3.2019

Συμμετοχή σε άλλες εκθέσεις

• Γ. Γαΐτης, Εθνική Πινακοθήκη, 1984
• Σύγχρονη Ελληνική Τέχνη από τη Συλλογή Λ. Μπέλτσιου, Εικαστικό Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Λάρισας, 1998
• Ρήξεις-Συγκλίσεις. Η Ελληνική Τέχνη του '60 και του '70 από τη συλλογή Λεωνίδα Μπέλτσιου, Λάρισα, 2000
• Γιάννης Γαΐτης. Η ουσία του απρόσωπου στο Ίδρυμα Β. και Μ. Θεοχαράκη από 08.02.2023 έως 14.05.2023

Το έργο στις εκδόσεις μας

Το έργο Στην αυλή των θαυμάτων του Γαΐτη αναφέρεται στις εκδόσεις της Alpha Bank: 

• Η Συλλογή της Alpha Bank. Ελληνική Τέχνη από το 1950 έως σήμερα, Ρόδος, 2016
• Η Συλλογή της Alpha Bank. Ελληνική τέχνη από το 1950 έως σήμερα, Ρέθυμνο, 2016
• Η Συλλογή της Alpha Bank. Ελληνική τέχνη από το 1950 έως σήμερα, Λάρισα, 2017
• Η Συλλογή της Alpha Bank. Ελληνική Τέχνη από το 1960 έως σήμερα, κατάλογος έκθεσης, 2018

Άλλες βιβλιογραφικές αναφορές 

Το έργο περιλαμβάνεται επίσης στις εκδόσεις:

• Γ. Γαΐτης, κατάλογος αναδρομικής έκθεσης, 1984
• Σύγχρονη Ελληνική Τέχνη από τη Συλλογή Μπέλτσιου, σε επιμέλεια Nτόρας Ηλιοπούλου-Ρογκάν, 1998
• Ρήξεις-Συγκλίσεις. Η Ελληνική Τέχνη του '60 και του '70 από τη συλλογή Λεωνίδα Μπέλτσιου, σε επιμέλεια Μάνου Στεφανίδη, κατάλογος έκθεσης, 2000
• Στεφανίδης Μάνος, Ελληνομουσείον, τόμος Α, 2001
• Zαχαρόπουλος, Συλλογή Μπέλτσιου. Οι πρωτοπόροι. Μία άποψη της τέχνης στην Ελλάδα στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, 2003
• Γιάννης Γαΐτης. Όλοι και Μόνος, κατάλογος έκθεσης, 2008
• Γιάννης Γαΐτης. Η ουσία του απρόσωπου, 2023

Το έργο Στην αυλή των θαυμάτων του Γιάννη Γαΐτη είναι αναρτημένο στο HUB26 στη Θεσσαλονίκη.

Μπορείτε να το επισκεφτείτε κατόπιν ραντεβού. Για να κλείσετε ραντεβού, επικοινωνήστε μαζί μας.